Kaç duyumuz olduğu sorulduğunda çoğumuzun cevabı hazır: Beş. Görme, işitme, dokunma, koku ve tat…
Ancak Northeastern Üniversitesi’nden psikoloji profesörü Lisa Feldman Barrett’a göre bu liste, bedenin topladığı bilginin yalnızca bir kısmını anlatıyor. Barrett, BBC Science Focus’ta yayımlanan yazısında vücudun hiç fark etmediğimiz kanallardan da sürekli veri topladığını hatırlatıyor.
Bedenin içini dinleyen bir duyu
Atan kalp, şişen akciğerler, guruldayan mide… Vücudun içinde olup bitenleri takip eden algılayıcılara interosepsiyon deniyor. Geleneksel olarak tek bir duyu sayılsa da beyin bu kanaldan her an veri alıyor.
Barrett’a göre bu duyu görmeyi bile etkiliyor. Görme sistemi kalp atışlarını takip ediyor ve kalp kasıldığı anda beyin daha az görsel bilgi alıyor.
Sıcaklığı da ayrı bir kanaldan algılıyoruz
Vücudun sıcaklık için de kendine ait algılayıcıları var. Yine de üşümek ya da ısınmak, çoğumuzun aklına bir ‘duyu’ olarak gelmiyor.
Barrett, bunu da gündelik hayatta duyu olarak saymadığımız ama beynin sürekli kullandığı bilgiler arasında gösteriyor.
Gözlerimiz yalnızca görmek için değil
Retinadaki bazı hücreler görüntü oluşturmaktan çok farklı bir iş yapıyor: Beyne şu an gündüz mü yoksa gece mi olduğunu bildiriyor.
Bu bilgi, metabolizmayı ve uyku-uyanıklık döngüsünü etkileyen sirkadiyen ritmin temelini oluşturuyor. Yani gözlerimiz bir yandan da vücudun saatini ayarlıyor.
Lezzet ve ıslaklık için bir algılayıcımız yok
Bazı algılar hiçbir algılayıcıdan doğrudan gelmiyor. Lezzet, tat ve koku verilerinin birleşmesiyle oluşuyor. Islaklık için de özel bir algılayıcı yok; beyin bu hissi dokunma ve sıcaklık bilgisini bir araya getirerek kuruyor. İşte bu yüzden, kışın asılı duran bir çamaşırın ıslak mı yoksa soğuk mu olduğunu tam olarak kestiremiyoruz.
Barrett’ın deyişiyle duyumları duyu organlarımızla değil, beynimizle deneyimliyoruz. Beyin, gördüğümüz, duyduğumuz ve hissettiğimiz her şeyi algılayıcılardan gelen verinin ötesine geçerek inşa ediyor.
Dolayısıyla ‘beş duyumuz var’ demek, biraz haksızlık oluyor.
