Yolunuzu bir kara kedi kestiğinde ne hissediyorsunuz? Muhtemelen saçlarınızı tutuyorsunuz, o günün kötü geçeceğine inanıyorsunuz. Bugün, yani 27 Ekim, tam da bu önyargıyı kırmak için ilan edilmiş Ulusal Siyah Kedi Günü.
Peki bu gün nasıl doğdu, Türk kültüründe kara kediler gerçekten uğursuz mu sayılıyordu ve siyah tüyleri onları nasıl bu kadar özel yapıyor?
İşte siyah kediler hakkında bilmeniz gerekenler…
Siyah Kedi Günü Neden Kutlanıyor?
Ulusal Siyah Kedi Günü’nü ilk kez 27 Ekim 2011’de İngiltere’nin en büyük kedi yardım kuruluşlarından Cats Protection başlattı. Kuruluş, bakımını üstlendiği siyah kedilerin yeni bir yuva bulmasının diğer renkteki kedilere göre ortalama bir hafta daha uzun sürdüğünü fark etmişti.
Amaç, insanları siyah kedilere bir şans vermeye ikna etmekti. İlk yılın adı ‘Siyah Kedi Farkındalık Günü’ydü; kampanya o kadar ilgi gördü ki her yıl tekrarlanmaya başlandı. Bugün #BlackCatDay etiketiyle dünyanın dört bir yanında kara kedi fotoğrafları paylaşılıyor.
Kuruluşun 2015’te yaptığı bir anket de dikkat çekiciydi: 18-24 yaş arasındakilerin yüzde 12’si kara kedilerin uğursuz olduğuna inanırken, 55 yaş üstünde bu oran sadece yüzde 2’de kalmıştı. Yani batıl inanç gençler arasında daha yaygındı.
Türk Kültüründe Kara Kedi: Uğursuz Değil, Gizemli
Kara kedinin uğursuzlukla anılması büyük ölçüde Orta Çağ Avrupası’ndaki cadı korkularına dayanıyor. O dönemde cadıların kara kedi kılığına girdiğine inanılıyordu. Türk halk inançlarında ise tablo daha farklı.
Anlatılana göre eski Türk inançlarında kara kurt, kara köpek ve kara kedi gibi hayvanlar doğaüstü güçleri olan, sezgisel ve koruyucu varlıklar olarak görülürdü. ‘Kara’ kelimesi de bugünkü gibi sadece ‘kötü’ anlamı taşımazdı; bilinmeyeni ve gizemli olanı da temsil ederdi.
Bazı yörelerde gece eve giren kara kedinin bir misafirin ya da haberin habercisi olduğuna inanılıyor. Kara kedinin uğursuz sayılmasının ise Türkiye’de görece yeni olduğu ve Batı’dan gelen popüler kültürle yayıldığı anlatılıyor.
Yine de dilimize yerleşmiş bir deyim var: İki kişi küstüğünde ‘aralarından kara kedi geçti’ deriz.
Dünyanın Birçok Yerinde Uğurlu Sayılıyor
Kara kedinin uğursuz sayılması her yerde geçerli değil. Bazı kültürlerde tam tersine uğur getirdiğine inanılıyor:
Japonya: Kara kedilerin bekar kadınlara uğur getirdiğine inanılıyor.
İskoçya: Kapıya gelen kara kedinin evi bolluk ve zenginlikle dolduracağı düşünülüyor.
İngiltere: Yeni evlenen çiftlere kara kedi hediye etmenin evliliğe huzur getireceğine inanılıyor.
Antik Mısır: Kediler tanrıça Bastet ile ilişkilendirilir ve koruyucu varlıklar olarak görülürdü.
Siyah Tüyün Arkasında Bir Gen Var
Kedilerin siyah olmasının nedeni melanizm, yani tüylerde koyu renk pigmenti melaninin yüksek miktarda bulunması. Melanizm, albinizmin tam tersi olarak tanımlanıyor.
Bilim insanları evcil kedilerdeki siyah rengin, ASIP adlı gendeki küçük bir değişiklikten kaynaklandığını ortaya koydu. Melanizm sadece ev kedilerinde değil, jaguar ve leopar gibi en az 11 vahşi kedi türünde de görülüyor. ‘Kara panter’ dediğimiz hayvanlar da aslında melanizm taşıyan jaguar ya da leoparlar.
Güneşte Renk Değiştirebiliyorlar
Siyah kedi sahiplerinin sıkça fark ettiği ilginç bir durum var: Güneşte çok vakit geçiren kara kedilerin tüyleri zamanla kahverengimsi ya da kızılımsı bir tona dönebiliyor. İngilizcede ‘paslanma’ anlamında ‘rusting’ diye anılan bu durumda güneş ışığı siyah pigmenti açıyor.
Tümüyle siyah olarak tanınan tek kedi ırkı ise küçük bir kara panteri andıran Bombay. Ancak siyah tüy, pek çok farklı ırkta da görülebiliyor. Kara kedilerin gözleri de genellikle altın sarısı, bakır rengi ya da yeşil oluyor ve koyu tüylerinin üzerinde adeta parlıyor.
Onların Tek İhtiyacı Bir Şans
Siyah Kedi Günü’nün asıl mesajı çok basit: Tüy rengi, bir kedinin karakteri hakkında hiçbir şey söylemiyor. Barınaklarda daha uzun süre bekleyen kara kediler de en az diğerleri kadar sevgi dolu, oyuncu ve sadık.
Yani bir dahaki sefere yolunuza bir kara kedi çıkarsa, yolunuzu değiştirmek yerine onu sevmeyi deneyin.
*Buradan hayatını kaybeden kara kedime selam olsun. Seni çok seviyorum! 🖤
