Her ilişkide zaman zaman anlaşmazlıklar yaşanır. Fakat tartışmanın boyutu ve etkisi her ki taraf için aynı olmuyor. Yaşanan anlaşmazlıkta hangi tartışmanın sıradan bir kırgınlıkla konuyu kapatacağını, hangisinin ilişkiyi sessizce bitireceğini çoğu zaman biz bile kestiremiyoruz. Yakın ilişkilerimizde yaşadığımız bu belirsizlik, bilim insanlarının da onlarca yıldır yanıt aradığı sorulardan biri.
Klinik Psikolog Beyza İnan, paylaştığı videoda bir çiftin boşanıp boşanmayacağını %94 oranında tahmin etmenin mümkün olduğu araştırmayı gözler önüne serdi. İnan, ‘Bu davranışları kendi ilişkinizde yapıyor musunuz?’ sorusuyla izleyicilerin de ilişkilerini gözden geçirmelerini sağladı.
Peki boşanan çiftlerde hangi dört davranış öne çıktı?
Washington Üniversitesi’nde psikolog John Gottman’ın 1980’lerde kurduğu ve ‘Aşk Laboratuvarı’ adıyla anılan mekan, çiftlerin yemek yediği, sohbet ettiği ve zaman zaman tartıştığı bir ev ortamını andırıyordu. Araştırmacılar bu sırada çiftlerin kalp atışlarını ölçtü, konuşmalarını kaydetti ve yıllar sonra ilişkilerinin ne durumda olduğunu takip etti. Sonuç ezberleri bozdu. Boşanan çiftler, tahmin edildiği gibi en çok kavga edenler değildi. Onları ayıran şey, tartışma sırasında Gottman’ın ‘Kıyametin Dört Atlısı’ adını verdiği dört davranışı sık kullanmalarıydı.
1. Aşağılamak: Bu davranış, partnerle alay etmek, onu küçümsemek, hakaret etmek ya da göz devirmek şeklinde ortaya çıkıyor. Karşıdaki kişiyi kendinden değersiz görmeyi yansıttığı için ilişkideki saygıyı en çok zedeleyen davranış olarak kabul ediliyor ve Gottman’ın çalışmalarında boşanmanın en güçlü habercisi olarak öne çıkıyor.
2. Eleştirmek: Bu davranışta partnerin belirli bir hareketi yerine doğrudan karakteri hedef alınıyor. Örneğin ‘Bugün yemeği geç getirdin’ demek bir şikayet olurken, ‘Sen hep bencilsin’ demek karşıdaki kişiyi baştan yargılayan bir suçlamaya dönüşüyor. Bu tür cümleler tekrarlandıkça partner kendini sürekli suçlanıyor hissediyor.
3. Savunmaya geçmek: Bu davranışta kişi sorumluluğu üstlenmek yerine karşı suçlamada bulunuyor, mazeret üretiyor ya da kendini haklı çıkarmaya çalışıyor. Çoğu zaman ‘Ben değil, sen yaptın’ cümlesiyle kendini gösteriyor ve tartışılan asıl sorunun çözülmesini engelliyor.
4. Duvar örmek: Bu davranışta kişi tartışma sırasında iletişimi kesiyor, konuşmayı reddediyor ve adeta karşısındaki kişi yokmuş gibi davranıyor. Duygusal olarak bunaldığını hisseden kişi çoğu zaman geri çekilerek kendini korumaya çalışıyor, ancak bu durum partnerde dinlenmediği hissini güçlendiriyor.
Gottman’a göre bu davranışların her birinin bir panzehiri var. Eleştiri yerine yumuşak bir başlangıç yapmak, aşağılama yerine takdir kültürü oluşturmak, savunma yerine sorumluluk almak ve duvar örmek yerine ara verip sakinleşmek tartışmaların seyrini değiştirebiliyor.
