Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) tanısının kökenine dair internette uzun süredir dolaşan bir iddia yeniden gündemde. İddiaya göre bu tanının mimarı olarak anılan psikiyatrist Leon Eisenberg, ölümünden kısa süre önce DEHB’nin ilaç satmak için uydurulduğunu söyledi. Ancak konuyu inceleyen doğrulama kuruluşları ve uzmanlar, tablonun bundan daha karmaşık olduğunu belirtiyor.
Detaylar 👇
Eisenberg’e atfedilen sözler, DEHB’nin ilaç satmak için uydurulduğu yönünde yorumlanarak sosyal medyada hızla yayıldı.
Almanya’da yayımlanan Der Spiegel dergisinin 2012 tarihli bir haberinde, 2009’da hayatını kaybeden Amerikalı çocuk psikiyatristi Leon Eisenberg’in DEHB için ‘uydurulmuş hastalığın en belirgin örneklerinden biri’ dediği aktarıldı. Eisenberg, 1960’larda çocuklarda uyarıcı ilaçlarla yapılan ilk çalışmalarda yer almasıyla biliniyor ve bu nedenle sık sık DEHB’nin ‘babası’ olarak anılıyor.
Bu sözler internette kısa sürede ‘itiraf’ olarak paylaşıldı. Ancak bu yorumun kesinliği bulunmuyor. Snopes’un aktardığına göre Eisenberg, hastalığın var olmadığını değil, genetik yatkınlığın etkisinin fazla abartıldığını söylemişti. Sözlerin bağlamından koparıldığını savunan uzmanlar da var.
Eleştirmenler, tanı sayısındaki artışın ve ilaç kullanımının sorgulanması gerektiğini öne sürüyor.
Bazı araştırmacılar ve yazarlar, birçok ülkede DEHB tanısı alan çocuk sayısının arttığına dikkat çekiyor. Aynı çevreler, tanı ölçütlerinin genişlemesinden ilaç sektörünün fayda sağlayabileceğini iddia ediyor. Tedavide kullanılan uyarıcı ilaçların kötüye kullanım riski taşıması da tartışmaları besliyor.
Ülkeler arasındaki yaklaşım farkları da öne çıkıyor. Fransa’da DEHB’nin daha çok psikososyal ve çevresel etkenlerle ele alındığı, ilaç yerine beslenme düzenlemesi ve aile danışmanlığının tercih edildiği belirtiliyor. ABD’de ise bozukluk ağırlıklı olarak nörolojik bir durum olarak değerlendiriliyor.
Bilimsel kuruluşlar ise DEHB’yi tanı kılavuzlarında yer alan nörogelişimsel bir durum olarak tanımlıyor.
Dünya Sağlık Örgütü ve Amerikan Psikiyatri Birliği, DEHB’yi tanı kılavuzlarında nörogelişimsel bir bozukluk olarak tanımlıyor. Araştırmalarda çocukların yaklaşık %5’inde görüldüğü ve beynin dikkat ile planlama gibi işlevlerle ilişkili bölgelerindeki farklılıkların tabloya eşlik edebildiği belirtiliyor. Uzmanlar, tedavinin yalnızca ilaçtan ibaret olmadığını, davranışsal destek ve aile eğitiminin de planın parçası olduğunu ifade ediyor.
Tüm bunlar yalnızca iddia niteliğinde olup bilimsel bir kesinlik taşımıyor. Mevcut bilimsel araştırmalar DEHB’nin gerçek bir durum olduğunu gösteriyor. Belirti gözlemleyen kişilerin, tedaviye kendi başlarına karar vermek yerine bir uzmana başvurması öneriliyor.
