Kuzey Amerika’nın çöllerinde yaşayan küçük bir kertenkele, düşmanını doğadaki en tuhaf yöntemlerden biriyle püskürtüyor: Gözlerinden kan fışkırtarak.
Boynuzlu kertenkelelerin bu kanı sıradan da değil. Kötü kokulu ve tadı berbat olan kan, onları avlamak isteyen pek çok hayvanı kaçırmaya yetiyor. Ancak uzmanlara göre bu hayvanları artık bu savunmanın bile durduramayacağı yeni tehlikeler bekliyor.
Önce Saklanıyorlar, Bulmak Bile Dakikalar Sürüyor
Boynuzlu kertenkeleler 7,5 ila 15 santimetre boyunda, sırtı baştan sona sivri dikenlerle kaplı küçük sürüngenler. Meksika’dan güney Kanada’ya uzanan kurak çöl ve bozkırlarda yaşıyorlar ve çakallar, onları bütün olarak yutabilen yılanlar ve yol koşucusu kuşları gibi pek çok düşmanla baş etmek zorundalar.
Teksas Christian Üniversitesi’nden biyoloji profesörü Dean Williams’a göre kan fışkırtmak aslında bir yedek plan. İlk savunma hatları kamuflaj, yani çevreye karışmak. Williams’ın ekibi kertenkeleleri, yerlerini bir çalışma masası büyüklüğünde bir alana kadar daraltan radyo vericileriyle takip ediyor. Buna rağmen hayvanı çalılar arasında bulmak bazen 15 dakika sürüyor.
Damarları Patlatıp Kan Fışkırtıyorlar
Saklanmak işe yaramadığında kertenkeleler asıl silahını çıkarıyor. Williams’ın anlattığına göre hayvan, gözlerinin çevresindeki kan damarlarında basınç biriktiriyor. Damarlar sonunda patlıyor ve kan, fışkırır gibi dışarı çıkıyor.
Bu kana maruz kalan memeliler belirgin bir tiksintiyle geri çekiliyor. Kertenkeleler ise bu işten pek zarar görmüyor gibi. Yine de bedeli var: Bir deneyde bir köpekle karşılaşıp kan fışkırtan kertenkele, vücut ağırlığının yüzde 6,8’ini kaybetti.
Kanın Kötü Tadı Yedikleri Karıncalardan Geliyor
Kanın bu kadar itici olmasının sırrı kertenkelelerin beslenmesinde. Williams’a göre bu hayvanlar ağırlıklı olarak Pogonomyrmex cinsi hasatçı karıncalarla besleniyor. Bu karıncaların zehri memelilerde şiddetli ve uzun süren bir yanma hissine yol açıyor, ama kertenkeleleri hiç etkilemiyor.
2024’te yayımlanan bir araştırmada, kertenkelelere hasatçı karınca yedirildikten sonra kanlarındaki bir bileşenin belirgin şekilde arttığı görüldü. Araştırmacılar, karınca zehrinden türemiş olabilecek bu bileşenin kana kötü tadı verdiğini düşünüyor.
Kuşlara Boynuz, Yılanlara Taktik
Kötü kokulu kan her düşmana işlemiyor. Yol koşucusu ve yırtıcı kuşlar kertenkeleleri yemeye devam ediyor. Kertenkeleler de onları gagasıyla yakalamaya çalışan kuşlara başlarının arkasındaki sivri boynuzlarla karşılık veriyor.
Yılanlara karşı ise başka taktikler devrede. Saklanıp avını bekleyen çıngıraklı yılanı görünce kaçıyorlar. Onları kolayca kovalayabilen hızlı yılanlarla karşılaştıklarında ise vücutlarını yere yapıştırıp dikenli sırtlarını gösteriyorlar. Böylece yutulmaları zorlaşıyor.
Teksas’ta Yaşam Alanları Yok Oluyor
Tüm bu yaratıcı savunmalara rağmen boynuzlu kertenkeleler Teksas’ta ciddi tehlike altında. Doğu Teksas’taki yaşam alanlarından tamamen kayboldular. Williams’a göre bunun başlıca nedeni sanayileşme. Çalılıkların temizlendiği kasabalarda kertenkeleler bir anda ortadan kalkıyor. Vücut ısılarını gölgeye sığınarak dengeleyen bu hayvanlar, bitki örtüsü yok olunca Teksas yazının sıcağına dayanamıyor.
İkinci büyük tehdit yine bir karınca: istilacı ateş karıncaları. Bu karıncalar kertenkele yuvalarına saldırıp yumurtaları yiyor, hatta yavruları öldürüyor. Williams’ın Teksas’taki hayvanat bahçeleriyle yürüttüğü koruma programı ise her yıl avuç içine sığacak kadar küçük yaklaşık bin yavruyu doğaya bırakıyor.
Teksas çöllerinde bir boynuzlu kertenkeleye rastlarsanız mesafenizi korumanızda fayda var.
👇🏻
