Yere düşen bir lokmayı beş saniye dolmadan kapıp yemek birçoğumuzun ortak inancı. Yiyeceğimizin, beş saniye içinde zarar görmediğini düşünüyoruz. Fakat bu düşünce, bilim insanlarından kötü not aldı.
Popular Science’ın konuştuğu uzmanlara göre bakterilerin yiyeceğe geçmesi için beş saniye beklemeye gerek yok. Yiyeceklerin bulaşması, temas anında başlayabiliyor. Riski belirleyen ise süreden çok yiyeceğin ne kadar ıslak olduğu ve düştüğü zemin.
Islak ve yapışkan yiyecekler sünger gibi kir topluyor
Gıda güvenliği alanında çalışan Gillson Sciences’ın operasyon direktörü Erin Thane, soruya net bir cevap veriyor: ‘5 saniye kuralı’nın hiçbir doğruluk payı yok. Thane’e göre yere düşen yiyeceğin ne kadar mikrop taşıyacağını kronometre değil, koşullar belirliyor.
En riskli grup ıslak, nemli ya da yapışkan yiyecekler. Reçelli bir dilim ekmek ya da ağızdan kayan bir sakız, zeminle temas ettiği anda sünger gibi kir ve mikrop topluyor. Kuru bir kraker ise görece daha az şey alıyor.
Zemin de hesabı değiştiriyor. Halı, beklenenin aksine fayans gibi pürüzsüz yüzeylere göre yiyeceğe daha az bakteri aktarıyor.
Bakterinin bulaşması için bir saniye bile yetiyor
Konuyu laboratuvara taşıyan en bilinen çalışma, ABD’deki Rutgers Üniversitesi’nden geldi. Gıda bilimci Donald Schaffner ve ekibi; karpuz, ekmek, tereyağlı ekmek ve jelibonu paslanmaz çelik, seramik, ahşap ve halı üzerine bırakarak bir saniyenin altından 5 dakikaya uzanan sürelerde ölçüm yaptı. 2016’da Applied and Environmental Microbiology dergisinde yayımlanan sonuçlara göre en çok bakteriyi karpuz, en azını jelibon aldı.
Bazı denemelerde bulaşma bir saniyeden kısa sürede başladı. Süre uzadıkça geçen bakteri miktarı artsa da ‘ilk beş saniye güvenli’ diye bir eşik yok.
Thane, evdeki zeminin de sanıldığı kadar temiz olmadığını hatırlatıyor. Tabii bu noktada, Türkiye için pek geçerli değil. Ayakkabılarla taşınan mikropların, mutfak zeminini kamusal alanlardan pek farklı kılmadığı söyleniyor. Eve ayakkabıyla girmeyen bizler için ise böyle bir problem yok.
Uzmanın tavsiyesi ise basit: Yere düşen yiyeceği hiç yememek.
