İlişkide en çok zarar veren şeyin ne olduğu sorulduğunda akla genellikle para ya da cinsellik gelir. Çiftler üzerine çalışan psikolog Mark Travers, bu tahminin tamamen yanlış olmadığını kabul ediyor; ama kendi deneyiminde başka bir şeye dikkat çekiyor: Birbirine sessizce kırgın çiftler neredeyse her zaman kafalarında bir hesap defteri tutuyor. En mutlu çiftler ise tam da bu konuda tartışmıyor.
Dün yemeği kim yaptı, köpeği kim gezdirdi?
Kırgın çiftler; kimin daha yorgun olduğunu, geçen sefer planı kimin iptal ettiğini ve kimin kime ‘borçlu’ olduğunu sürekli sayıyor. Travers’a göre her tartışmanın altında bu görünmez hesap dönüyor ve ilişkiyi zamanla yıpratıyor.
Psikologlar bunu ‘alışveriş ilişkisi’ olarak adlandırıyor. Bu modelde partnerler verdiklerini ve aldıklarını gayriresmi olarak takip ediyor, işlerin kısa sürede eşitlenmesini bekliyor. Hesap tutmadığında ise kırgınlık birikmeye başlıyor.
Mutlu çiftlerde o işi kimin enerjisi kaldıysa o yapıyor.
‘Paylaşım ilişkisi’ denen diğer modelde partnerler, karşılığını hemen beklemeden diğerinin o anki ihtiyacına göre davranıyor ve işlerin zamanla dengeleneceğine güveniyor. Akşam yemeğinden sonra bulaşıkları ya da köpeği, sırası geldiği için değil, birinin yapması gerektiği ve o kişi yapabildiği için üstleniyor.
Travers, uzun vadede işlerin yine kabaca eşit paylaşıldığını, ama kimsenin tek tek hesap tutmadığını söylüyor. 13 yıl boyunca 7 binden fazla çifti izleyen bir araştırma da alışveriş mantığında takılı kalan çiftlerin memnuniyetinin zamanla azaldığını gösteriyor.
Ama dengesizlik görmezden gelinmemeli.
Travers, gerçek ve süregiden bir dengesizliğin ayrı bir sorun olduğunu vurguluyor. 30’dan fazla çalışmayı inceleyen 2023 tarihli bir derleme, çoğunlukla kadınların üstlendiği görünmez emeğin eşitsiz paylaşımının stres ve daha düşük yaşam ve ilişki memnuniyetiyle bağlantılı olduğunu ortaya koydu.
Mutlu çiftler de dengesizliği fark ediyor; farkı, bunu birlikte çözülecek bir sorun olarak gündeme getirmeleri. Travers’a göre değişim önce dilde başlıyor: ‘Bana borçlusun’ yerine ‘Geride kaldık’, ‘Çocukları yine ben bıraktım’ yerine ‘Son zamanlarda sabahlar ikimiz için de çok yorucu’ deniyor. Araştırmalar da tartışma sırasında daha çok ‘biz’ diyen çiftlerin daha sağlıklı tepkiler verdiğini gösteriyor.
